خانه > آموزش و مشاوره > رويكرد فعال به صنعت مشاوره قسمت پنجم

رويكرد فعال به صنعت مشاوره قسمت پنجم


در مجله تدبیر شماره 115 شهریور سال 1380 میزگردی مهم در خصوص نقش مشاوره در توسعه صنعت برگزار شده بود که بدلیل مهم بودن مطالب آن طی چند قسمت ارائه می گردد.هدف از طرح مباحث نقش مشاوره در کارخانجات و صنعت ارتقاء آگاهی همکاران در نحوه و ضرورت استفاده از مشاوران در سازمان می باشدکه در آینده به بررسی تخصصی نقش مشاور نت در صنعت خواهیم پرداخت.

آذرهوش : با مطالبي كه همكاران محترم تاكنون مطرح فرموده اند مي توان گفت كه در اين مرحله از بحث دو پرسش ديگر در برابر ما است . يكي اينكه براي توسعه صنعت مشاوره ،اعم از مشاوره مديريت و يا مهندسي چه بايد كرد؟ دوم آنكه چگونه مي توان هم افزايي (سينرژي ) لازم ميان اين دو نوع فعاليت ايجاد كرد. يكي از ابعاد مهم توسعه دانش مشاوره ، ترويج تفكر سيستمي و هم افزا (INTEGRATIVE) است . بنابراين اگر براي موضوع نخست كه كلي تر است راهكارهايي موثر يافت شود، به تبع آن مساله يكسونگري كه مخل روابط سازنده مشاورين مديريت و مهندسي است نيز تاحدي حل خواهدشد.

 

consulting در كشورهاي صنعتي كه سير تحول توسعه صنعتي را ظرف بيش از دو قرن تجربه كرده اند، توسعه صنعت مشاوره نيز طي فرايندي تدريجي و تاحد زيادي انفعالي (REACTIVE) صورت گرفته است . نخست ، بخش خصوصي با انگيزه انتفاع به سرمايه گذاري در صنعت پرداخت ، سپس با رشد تكنولوژي و گسترش بازارسرمايه گذاري ها سنگين تر شد و خطر سوءمديريت قوت گرفت . به تدريج عواملي چون تشديد رقابت دروني و بين المللي توام با ظهور مشتريان

آگاه و انتخاب گر، فرايندتصميم گيري را آن چنان پيچيده كرد كه مديريت از مالكيت جدا شد. پيدايي مديران حرفه اي كه پيامد پيچيدگيهاي محيط كسب وكار بود، خود نقطه عطفي در سير تحول سازوكارها و فرايندهاي سازمان و مديريت در دنياي صنعتي شد. مديران حرفه اي با درك عميق تر از ظرافت ها و پيچيدگي هاي كار خود هم به تقويت كادر مشاوران داخلي وخارجي خود پرداختند و هم در توسعه دانش مديريت سهمي را به عهده گرفتند. با اين وصف در كشورهاي صنعتي به تدريج بستري مناسب و مشوق منطق گرايي سازماني واستفاده از ظرفيت هاي فكري مشاوران به وجود آمد. عوامل اصلي اين بستر را مي توان انگيزه انتفاع و افزايش آگاهي مديران ازطريق بصيرت هاي تجربي و نيز توسعه دانش مديريت دانست .

 

اين توصيف كوتاه از سير تحول صنعت مشاوره مديريت هرچند ممكن است باوقايع تاريخ تحول دانش مديريت و صنعت مشاوره تاحدي همخواني داشته باشد، امامشكل توسعه صنعت مشاوره در كشور ما را حل نمي كند. رويكرد انفعالي به ارتقاي صنعت مشاوره هرچند كه در برهه اي از تاريخ مديريت مي توانست به عنوان<سير طبيعي تكامل صنعت مشاوره > تلقي شود، امروز پاسخگوي مسايل امروز ما نيست .

در شرايطي كه توسعه اقتصادي و دستيابي به حداقل هاي رفاه عمومي درصدربرنامه هاي جامعه ما قرار دارد، دريغ است اگر از مجموعه تجارب انباشته دنياي صنعتي ،در زمينه اهميت نقش مدير و مشاوره مديريت و مهندسي در تسريع فرايند توسعه استفاده نكنيم و به اميد سير طبيعي تكامل اين صنعت بنشينيم .

 

رويكرد فعال

 

براي استفاده بهينه از پيشرفتهاي دانش مديريت در خردگرايي اداري ، مناسب است كه به رويكردي فعال (PROACTIVE) وآينده ساز روي آوريم . بديهي است كه رويكرد فعال ، دشواريهاي ويژه خود را دارد و صرف انرژي بيشتري را مي طلبد. مهمترين چالش در رويكرد فعال از آماده نبودن بستر اقتصادي كشور براي شكوفايي يك صنعت مشاوره در سطح استانداردهاي پيشرفته جهاني نشات مي گيرد. همه مي دانيم كه نظام اقتصادي – اداري كشور ما هنوز مشوق مديريت و مشاوره حرفه اي نيست . اين گفته به مفهوم آن نيست كه مسئولان امر به اين ضرورت بي توجهند.مشكل از نبودن نيروهاي محركه (DRIVING FORCES) مانند انگيزه انتفاع و جو رقابت نشات مي گيرد. از سوي ديگر روند وقايع اقتصادي در جهاني كه ما هم لاجرم جزيي پيوسته از آنيم ، به گونه اي است كه براي حرفه اي كردن مديريت و مشاوره مديريت فرداممكن است خيلي دير باشد. فردا به واقع از آن جهت دير است كه پرورش يك مدير ومشاور حرفه اي ، پس از سالها تحصيل دانشگاهي ، خود يك فرايند حداقل ده ساله است .براي پي بردن به اين مطلب لازم نيست به نقاط دور دست برويم مي توانيم تجربيات اطراف خودمان را بازبيني كنيم . اما دشواريهاي رويكرد فعال به توسعه صنعت مشاوره -در بستري كه چندان مشوق اين حركت نيست – نبايد ما را از اين ضرورت منصرف كند.در ذات توسعه ، چالشهايي نهفته است كه اگر به درستي تعريف شود، به جاي نااميدي هيجان فكري به بار مي آورد. زمينه سازي براي رويكرد فعال به توسعه مديريت حرفه اي وارتقاي صنعت مشاوره نيازمند بسيج انديشه همه متفكران مديريت اعم از مديران و يامشاورين مديريت و مهندسي است . اين بسيج فكري از آن جهت ضروري است كه دستيابي به راهكارهاي كارساز، بيش از برنامه ريزي هاي متعارف نيازمند خلاقيت ونوآوري است .

 

بنابراين كمكهاي متفكران مديريت به اين فرايند بايد از حد پند و اندرز، توصيه هاي كلي و طرح الگوهاي متعارف و يا صرفا تقليدي تجاوز كند و به پرسشهاي اساسي در اين زمينه بپردازد.

 

پرسشهاي اساسي

 

فهرست كوتاهي از پرسشهاي مذكور چنين است : چگونه مي توان در جوي كه ضرورتهاي كوتاه مدت بر كار سياستگذاران و مديران سايه مي اندازد، تفكر دورنگر و آينده ساز را تقويت كرد؟ كدام يك از اهرمها و نيروهاي محركه آشنا مانند الگوسازي از كشورهاي پيشرفته ، فرهنگ سازي سازماني براي تقويت نهاد مشاوره و يا ترسيم چشم انداز پيوستن كشور به بازار تجارت جهاني و دشواريهاي مديريتي آن مي تواند نيروي لازم براي حركت در اين زمينه را ايجاد كند؟ از اهرمهاي ديگرمانند ايجاد جاذبه براي صدور خدمات مشاوره ، تمهيدات قانوني براي استفاده ازمشاوران در طرحهاي مهم و تصميم گيري هاي اساسي ، پرداخت يارانه به بخش خصوصي براي استفاده از خدمات مشاوران ، ايجاد مراكز كم هزينه يا حتي رايگان خدمات مشاوره براي كسب وكارهاي كوچك ، استفاده از خدمات مشاوران خارجي درقالب طرحهاي مشترك با مشاوران ايراني

(JOINT VENTURE)و نظاير آن چگونه مي توان بهره گرفت . البته انتظار نمي رود كه دراين ميزگرد با فرصت كمي كه مانده است ، بتوان به اين پرسشها پرداخت . اينها نمونه مسايلي است كه بايد موردتوجه شبكه مشاوران قرار گيرد و زمينه ساز پژوهش وتبادل نظرهاي گسترده تر ميان اهل فن شود.

 

خوشبختانه براي نشان دادن نيازهاي آتي و عكس العمل سازمانها در برابر كمبودمنابع داخلي مشاوره ، همواره نياز به <شوك درماني > ازطريق ترسيم سناريوهاي تكان دهنده آينده نيست . هم اكنون نيز در كشور، جمعي از موسسات اقتصادي با قيمتهاي گزاف به استفاده از مشاوران خارجي روي آورده اند و دليل اين كار را كمبود منابع حرفه اي داخلي مي بينند. اين گونه رويدادها كه گوشه اي از آينده را مجسم مي كند نيز مي تواندبه عنوان اهرمي قوي براي ايجاد تحرك در صنعت مشاوره در كشور به كار رود. شرط لازم آن است كه اطلاعات مربوط به اين بخش پيشرفته از بازار خدمات مشاوره ، شامل نيازها وامكانات مالي موجود به صورتي شفاف دراخيتار مشاوران قرار گيرد. بي شك در اين زمينه شبكه مشاوران مي تواند نقش مهمي ايفا كند.

 

شاه كرمي : اينكه مشاورين چه ويژگي هايي بايد داشته باشند تا بتوانند خدمات خود رابه صورت موثر اجرا كنند به نقش آنها (نقش تعريف شده از ديدگاه مشتري و خود مشاور)بازمي گردد.

 

اين ويژگيها در دو گروه قابل دسته بندي است : -1 عوامل شايستگي و توانايي 2 –

 عوامل شخصيتي (فردي )

دانش كاري خوب ، تجربه قابل قبول ، كيفيت بالا، درك دلسوزانه و متكي بر دانش ازمساله سازمان ، تمايل و اراده براي همكاري در حل مساله ، قدرت الگوسازي ، قدرت بهينه سازي و انتخاب بهترين راه حل موجود، مهارتهاي رفتاري و ارتباط، قدرت رهبري ،اخلاق حرفه اي و… ازجمله اين ويژگي هاست .

اين ويژگي ها زماني كه درخصوص يك سازمان مشاوره دهنده صحبت مي كنيد ابعادگروهي و تيمي مي يابند. به عبارت بهتر سازمان مشاوره دهنده بايد سازوكارهايي را داشته باشد تا در هريك از فعاليتهاي پروژه اي خود و در تيم پروژه مربوطه ، اين ويژگيهابه صورت هم افزايي وجود داشته باشد. تيم پروژه براي موفقيت در انجام پروژه در درجه اول بايد بتواند تيم كارفرما را نسبت به توانايي خود توجيه و قانع كند (اثبات توانايي ) تاموردپذيرش قرار گيرد. نظام مشاوره مديريت (صنعت مشاوره مديريت ) و سازمانهايي كه در اين صنعت حضور دارند براي آنكه نقش موثرتري در توسعه ايفا كنند بايد توانمنديهاي خود را توسعه دهند.

 

 

اعتماد: مساله صدور خدمات مهندسين مشاور به خارج هرچند موضوع جالب و بجايي است ، اما بايد هم مهندسين مشاور ما و هم مديران و مسئولان مملكتي به اين نكته توجه كنند كه با تغييرات سريع و پيچيده سيستم مديريت ، تكنولوژي ، اطلاعات و ارتباطات ،اگر نتوانيم مهندسين مشاور را آماده انجام كارهاي خدمات مشاور مهندسي مناسب باوضعيت دنيا كنيم ، نه تنها مساله صدور خدمات منتفي خواهدبود بلكه مساله مهم ازدست دادن بازار داخلي است ; يعني ما در آينده مجبور خواهيم بود همه خدمات مهندسي خود را به مشاوران خارجي واگذار كنيم . اميدوارم اين هشدار، هم براي مهندسين مشاورو هم بخصوص براي مسئولان مملكتي به موقع و مفيد باشد.

به طوركلي نياز به مهندسين مشاور براي بسياري از مسئولان مملكتي هنوز درك نشده و جانيفتاده است . (اگر مقايسه كنيم با دانش پزشكي كه به هرحال ملموس تر و نيازآن مشخص تر است ) بسياري از سازمانها و دستگاهها وجود مشاور و حق الزحمه مشاوررا (كه در مقايسه با همه كشورها حتي كشورهاي جهان سوم ، در ايران اين حق الزحمه بسيار ناچيز و پايين تر است ) يك هزينه اضافي يا لوكس و تجملي مي دانند.

 

مسلما اين وظيفه همه تشكيلات حرفه اي و جوامع مهندسي كشور و فردفردمتخصصين اين رشته است كه در آگاهي دادن به جامعه و بخصوص مسئولان درمورد نحوه كاركرد، نقش و ضرورت كار مهندسين مشاور فعاليت كنند.

شايد اين گفته به نظر يك طنز باشد كه بعضي از مسئولان به نقشه يك طرح به عنوان يك برگ كاغذ نگريسته كه بايد به ازاء آن مبلغي بيش از حد تصورشان بپردازند! امامتاسفانه واقعيتي است كه بارها اتفاق مي افتد.

 

جزني : من فكر مي كنم در كشور ما هنوز نقش و اهميت مشاور و خدمات ارائه شده ازسوي آنها براي كارفرما و جامعه مشخص نشده است . علاوه برآن نقش و جايگاه مشاوره مديريت حتي به روشني و شفافيت نقش مشاوره مهندسي هم جانيفتاده است . ابهامي كه درباره اثربخشي خدمات مشاوره مديريت وجود دارد، شايد دليلش يك مقوله فرهنگي باشد; زيرا از ديرباز در كشور ما رشته هاي مهندسي جايگاه مشخص تر و مهم تري نسبت به ساير رشته ها حتي مديريت داشته اند. بنابراين ، شما به عنوان يك مشاور مديريت ابتدابايد خود را معرفي كرده و سپس كارفرما يا صاحب بنگاه اقتصادي و اداره كنندگان را قانع كنيد كه به اين گونه خدمات نياز مبرم دارند و اين كار، زمان بر و نيروبر و در برخي وقتهافرسايشي است .

بااين صحبت ها مي توان نتيجه گيري كرد كه بايد از طريق تشكلهاي رسمي ، مطبوعات تخصصي ، برپايي سمينارها و نشست ها، اهميت اين حرفه و به طور كلي خود حرفه معرفي شود و سپس گام بعدي ، ارتقاي نقش خدمات مشاوره اي به طور كلي است .

 

سليمانيها: درمورد راهكارهاي توسعه توانايي هاي مشاوره مديريت و مشاوره مهندسي و ارتقاء نقش بالفعل آنها در توسعه ، به نظر اينجانب اين قابليت ها را نمي توان ازطريق آموزشهاي انتزاعي و يا حتي خريد دانش فني به شكل موثري كسب كرد، بلكه راهكارمناسب براي اين امر يادگيري توام با عمل (ACTION LEARNING) است كه البته نه بااتكاء صرف به منابع معرفتي و تجربيات موجود داخلي .

 

پاشنه آشيل

 

خوشبختانه زمينه عيني به كارگيري چنين راهكاري در خود برنامه سوم فراهم شده است ; آنجا كه صحبت از صدور خدمات فني ومهندسي شده است . ببينيد! پيشرفتهاي دوران پس از انقلاب چه در جنگ ، چه در دوران سازندگي و چه پس از آن در زمينه مهندسي سازه و راه و ساختمان (جاده ها، پلها، برجها،ازجمله برج ميلاد – سدها، سيلوها، پالايشگاهها، نيروگاهها و…) عيني و مايه مباهات است . ليكن به لحاظ عدم وجود شرايط رقابتي و الزامات ناشي از انواع تضييقات ، اين توانمندي هاي فني و مهندسي در متن سازمانهايي شكل گرفته و تبلور عيني يافته كه به قواعد مديريت نوين و اقتصاد بازار و تجارت بين الملل تجهيز نشده اند. لذا صدورخدمات فني – مهندسي گرچه حاكي و ناشي از يك عزم استراتژيك در برنامه وبرنامه ريزي است ، ليكن ضعف سازماني و مديريتي ، پاشنه آشيل آن است كه مي بايد به آن التفات شود. اين هشدار به معني آن نيست كه دست از چنين جهت گيري اي برداريم بلكه لازم است در اتخاذ استراتژي ، دقت نظر صورت گيرد.

 

ازطرف ديگر همان گونه كه روح و فحواي برنامه سوم به آن اذعان دارد سازمانها،نهادها و بنگاههاي ما نيازمند جدي نوسازي ، بازسازي و تجهيز شيوه هاي عملياتي ومديريتي خود به قواعد نوين جهاني هستند كه اين خود بزرگترين و جدي ترين تقاضا رابراي مشاوره مديريت فراهم مي كند. به اعتقاد من مشاورين مديريت ما (اعم از حقيقي وحقوقي ) به لحاظ مداومت طولاني قواعد اقتصاد بسته ، غيررقابتي ، دولتي و به شدت متكي به نفت ، از سطح بلوغ مقتضي ، به مراتب فاصله گرفته اند و نمي توانند قائم به خوداز عهده پاسخگويي تقاضاي مزبور برآيند.

 

سياه مكون : براي اينكه به ميزان تعامل اطلاعاتي بين مشاورين مديريت و مهندسي بابرنامه ريزان كشور پي ببريم ، خوب است نيم نگاهي به شرح تاريخچه برنامه هاي توسعه كشور بياندازيم .

نخستين برنامه ريزي در ايران در سال 1327 (بعداز جنگ جهاني دوم )، هفت ساله

دومين برنامه (1335-1341) هفت ساله

سومين برنامه (1342-1346)

چهارمين برنامه (1347-1351)

پنجمين برنامه (1352-1356)

بعداز انقلاب اسلامي :

اولين برنامه (1368-72)

دومين برنامه (1373-1377)

سومين برنامه (1378-1382)

 

تعامل مطلوب

 

براي جلوگيري از اطاله كلام به تنگناهايي كه موجب عدم تحقق مطلوب برنامه هاي مزبور شده اشاره نمي كنيم ولي با بررسي اجمالي تنگناها و اهداف برنامه هاي توسعه مزبور متوجه خواهيم شد كه از پايان سال 1346 تاكنون ، موضوعات زير چه درقالب مشكلات و يا در چارچوب هدف هنوز مطرح مي باشند و پاسخ قانع كننده و جامعي ،نظام برنامه ريزي تا به امروز به آنها نداده است . اين موضوعات عبارتند از:

 

1 – وجود تشكيلات موازي ، 2 – تعدد مراجع تصميم گيري در زمينه اقتصادي ، 3 – عدم انعطاف پذيري و هماهنگي تشكيلات اجرايي ،

4 – حفظ رشد اقتصادي ، 5 – تامين اشتغال مولد، 6 – بهبود نظام اداري ، 7 – اصلاح ساختار مديريت دولتي ، 8 – كاهش تصدي دولت ،

9 – لغو انحصارها.

آيا مجموع توان حرفه اي و علمي مشاورين مديريت و مهندسي كشور قادر نبوده ظرف 35 سال گذشته به اين ابهامات و سوالاتي از اين دست به نحو قابل قبول و مطلوبي در قالب برنامه هاي توسعه پاسخ دهد؟ به طور قطع يقين مي شود گفت مسير و زمينه تبادل اطلاعاتي و تجربه حرفه اي مشاورين به نظام برنامه ريزي توسعه كشور، تاكنون فراهم نيامده است .

 

هنگامي كه هزينه هاي امكان سنجي هاي فني ، مالي ، اقتصادي ، زيست محيطي و… درپروژه هاي چند صدميليوني توماني و حتي ميليارد توماني ، درصد بسيار ناچيزي را به خود اختصاص مي دهد، مشاورين مديريت و مهندسي چگونه و با اتكاء به چه توان وبنياني قادر به تعامل مطلوب و كيفي با نظام برنامه ريزي توسعه كشور خواهندبود؟ وقتي كه مشاورين آرزو دارند تعداد قابل ملاحظه اي از پروژه ها و طرحهاي خود را سربسر كنندو در اتمام آنها دچار زيان و يا زيان انباشته نشوند، چگونه تفكر، خلاقيت و ابداعات فكري و تجربي مشاورين مديريت و مهندسي مي تواند از پوسته و زنجيره گرفتاريها وروزمرگي هاي خود رها شده و به نظام برنامه ريزي توسعه كشور سرريز نمايد.

 

زمان آن رسيده است كه تفكر، خلاقيت و تجربه هاي موفق مشاورين ، ارزش بي حدوحصر خود را پيدا نمايد و اين امر جلوه واقعي ، جدي و مهم از تامين مشاركت مردم در برنامه سوم توسعه تلقي شود. مشاورين مديريت و مهندسي كشور هم به عنوان يك هموطن فرهيخته و دانشگر به منافع ملي و ارزشهاي نظام جمهوري اسلامي ايران پايبند مي باشند و هم بنابه ماهيت علمي و حرفه اي كسب وكار خود الزاما وظايفشان درراستاي تامين مصالح عمومي و ملي نظام است .

 

منفرد: به نظر اينجانب مشاوره مديريت و مهندسي ارتباط متقابل و متاثري با فرايندتوسعه دارد. در فرايند توسعه مي توان مشاوره مديريت و مهندسي را به صورت بنيادي متحول ساخت به نحوي كه با ظرفيتها و انتظارات موجود در جامعه متناسب شود.مشاوره مديريت و مهندسي در بستر نهادها، تلاشهاي نويني را شكل مي دهد به نحوي كه ساختارهاي قبلي يك دوران در جريان فرايند انتقال به سمت تكامل ميل مي كنند.

Advertisements
دسته‌ها:آموزش و مشاوره برچسب‌ها:
  1. هنوز دیدگاهی داده نشده است.
  1. No trackbacks yet.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s